Przeczytane Książki.
  KSIĄŻKA TV   KSIĄŻKI I LUDZIE   KATALOG KSIĄŻEK   ZNALEZIONE W KSIĄŻKACH   KONKURSY   COOKIES
 
Dział: historia
rozmiar czcionki:  A A A

Słynne biblioteki (10)

2010-12-14 17:24:12
Biblioteki fundacyjne

     Biblioteki fundacyjne - powstawały w okresie zaborów; podstawami funkcjonowania bibliotek. były fundacje lub zbiory rodowe. Biblioteki fundacyjne odegrały dużą rolę dla zachowania kultury narodowej. Najważniejsze z nich to Biblioteka Baworowskich we Lwowie, zał. 1857; Biblioteka Czartoryskich - tworzona od II. poł. XVIII w.; 1783-1831 w Puławach; 1794 - część zbiorów wywieziona do Petersburga; od 1951 należy do Muzeum Narodowego. w Krakowie; Biblioteka Dzieduszyckich - założona ok. 1815 w Poturzycy, 1857 przeniesiona do Lwowa i udostępniona publiczności; Biblioteka Kórnicka - zał. 1826 przez A.T. Działyńskiego; 1880 przejęta przez W. Zamoyskiego, który utworzył fundację przekazując bibliotekę narodowi; Biblioteka Ordynacji Krasińskich - założona 1844; za podstawę posłużyły zbiory W. Krasińskiego i T. Czapskiego; 1860 poszerzona o zbiory K. Świdzińskiego; uległa zniszczeniu w 1939 i w 1944; pozostałości włączono do Biblioteki Narodowej. Biblioteka Ordynacji Zamojskiej - założona na podstawie księgozbioru rodowego gromadzonego od XVI w. i przeniesionego w 1811 do Warszawy oraz biblioteki Akademii Zamojskiej; 1939 i 1944 zniszczona; pozostałości włączono do Biblioteki Narodowej; Biblioteka Ossolińskich Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu - założona 1829 jako fundacja E. Raczyńskiego, na podstawie księgozbioru rodowego; pierwsza biblioteka publiczna w Wielkopolsce; zawiera zbiory klasztorów wielkopolskich i śląskich; zniszczona 1945; Biblioteka Wróblewskich w Wilnie - założona 1912 na podstawie księgozbioru naukowego rodziny Wróblewskich; systematycznie powiększana; 1941 jej zbiory posłużyły do utworzenia biblioteki Litewskiej Akademii Nauk.

     Biblioteka Baworowskich - została ufundowana w połowie XIX w. przez hrabiego Wiktora Baworowskiego (1826 - 1894), tłumacza dzieł Byrone'a i Hugo, który umieścił w gmachu bogatą kolekcję dzieł sztuki i wielką bibliotekę (ok. 60 tysięcy tomów), która była publicznie dostępna od 1900. Biblioteka mieściła się we Lwowie przy ulicy Ujejskiego w dawnym arsenale Sieniawskich. Najważniejsze zbiory obejmowały cenne zabytki typograficzne i materiały historyczne w książkach i rękopisach. Liczyła do 1944 roku około 38 tys. druków (w tym 30 inkunabułów i 1254 rękopisów). Była połączona z galerią 285 obrazów olejnych oraz około 11 tys. sztychów i rysunków, 110 dyplomów (począwszy od XII w.), a także z działem archiwalnym, muzealnym i ikonograficznym. Wśród zbiorów Biblioteki Baworowskich znajdowały się m.in. najcenniejsze rękopisy średniowieczne (Kronika Wincentego Kadłubka, statuty Kazimierza Wielkiego) oraz listy i autografy Juliana Ursyna Niemcewicza, Jana Śniadeckiego, Aleksandra Fredry i Stanisława Konarskiego. Podczas okupacji sowieckiej Lwowa włączono bibliotekę do Lwowskiej Filii Biblioteki Akademii Nauk USRR. Zbiory ulegały stopniowemu rozproszeniu. Podczas okupacji niemieckiej Lwowa (czerwiec 1941-lipiec 1944) reaktywowano Bibliotekę Baworowskich. Jej kierownictwo, podobnie jak dla Ossolineum, sprawował prof. Mieczysław Gębarowicz, który w końcowej fazie okupacji niemieckiej przeprowadził ewakuacje najcenniejszej części zbiorów do Krakowa. Po wojnie zasiliły one zbiory Biblioteki Narodowej.

     Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie mieści się przy ul. Okólnik 9. Należy do zespołu Biblioteki Narodowej. Założył i rozpoczął gromadzenie materiałów literackich w 1844 roku hr. Edward Krasiński. Podstawą biblioteki były zbioru Tomasza Czapskiego; w 1861 dołączono zbiory Świdzińskich W 1938 roku zbiory liczyły 82 000 dzieł w przeszło 250 000 woluminach. Zbiory biblioteki zostały w dużej mierze zniszczone przez hitlerowców w 1944. Po wojnie jej ocalałe zbiory przeniesiono do Biblioteki Narodowej. Najliczniejsze z nich były materiały epoki napoleońskiej i powstania listopadowego.

     Biblioteka Ordynacji Przeździeckich - założona w 1841 roku w Czarnym Ostrowie (Podole) przez Aleksandra Przeźdieckiego, mecenasa sztuki i nauki, autora studiów historycznych, wydawcy dzieł Kadłubka i Długosza. Następnie została przeniesiona do Warszawy. Przeździeccy kupili w 1852 przy ul. Rymarskiej 2 plac i zbudowali (przebudowali) pałac. Po śmierci męża (1871) wdowa sprzedała pałac, przenosząc zbiory do gmachu biblioteki zbudowanego w latach 1891-92 wg proj. Józefa Hussa, na tyłach pałacu przy Foksal 6, od strony ul. Szczyglej. Wkrótce przerodził się on w Bibliotekę Ordynacji Przeździeckich, która w 1927 r. mieściła wszystkie zbiory rodzinne kolekcjonowane od kilku pokoleń. Znajdowało się w niej 38 000 tomów, 330 rękopisów, 350 atlasów, 340 pergaminów i 430 dyplomów. Biblioteka ta była dostępna dla publiczności do wybuchu II wojny światowej. Cały zespół spłonął 25 września 1939 r.

     Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu - biblioteka miejska Miasta Poznania - zbudowana w latach 1822-1828 zgodnie z pomysłem i z pieniędzy hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Projekt opracował nieznany z nazwiska rzymski architekt lub Francuzi: Ch. Percier i P. F. Fontaine. Bibliotekę otwarto ją 5 maja 1829. Była to pierwsza publiczna książnica na ziemiach zaboru pruskiego. Zaczątek stanowił prywatny księgozbiór fundatora, który powstał ze skupowanych tomów z kasowanych klasztorów. Aby zachęcić obywateli do darowania książek statut nadał prawo do portretu w czytelni na koszt biblioteki osobom, które podarowały minimum tysiąc woluminów (zastosowane tylko raz - wobec Konstancji Raczyńskiej z Potockich - żony fundatora). Zbiory powiększały się również dzięki prawu nadanemu przez Fryderyka Wilhelma III zobowiązującego wszystkich wydawców Wielkiego Księstwa do bezpłatnego dostarczenia do biblioteki jednego egzemplarza każdej wydanej książki. Podczas II wojny światowej spłonął nieomal cały księgozbiór poza częścią zbiorów specjalnych wywiezionych przez Niemców. W końcu 1994 liczył on 252 tysiące woluminów zgromadzonych również w filiach. Obecnie w budynku mieści się dyrekcja, księgozbiór specjalny oraz odbywają się wystawy czasowe. Biblioteka sprawuje również pieczę nad muzeami pisarzy: Józefa Ignacego Kraszewskiego, Kazimiery Iłłakowiczówny, Henryka Sienkiewicza i Jerzego Pertka. W latach 1829-1830 do budynku Biblioteki Raczyńskich dobudowano (prostopadle, wzdłuż obecnej ul. Marcinkowskiego) skrzydło według projektu Karla Friedricha Schinkla z przeznaczeniem na galerię obrazów malarstwa europejskiego z kolekcji Atanazego Raczyńskiego. Do umieszczenia kolekcji w budynku ostatecznie nie doszło, skrzydło zostało przebudowano na hotel ("Hotel Drezdeński") a zniszczone całkowicie podczas walk w 1945.

     Biblioteka Wróblewskich w Wilnie, Państwowa Biblioteka im. Eustachego i Emilii Wróblewskich w Wilnie - polska biblioteka fundacyjna założona w 1912 w Wilnie, zagarnięta przez Republikę Litewską w 1939; obecnie Biblioteka Litewskiej Akademii Nauk. Biblioteka Wróblewskich została założona przez wileńskiego adwokata, kolekcjonera i bibliofila Tadeusza Wróblewskiego w 1912. Wróblewski zarówno skupował księgozbiory i kolekcje bibliofilskie, jak i przyjmował w postaci książek swoje honoraria. Biblioteka była systematycznie powiększana, trafiały do niej bezcenne księgozbiory polskie i obce z obszaru dawnej Rzeczypospolitej oraz Rosji i Prus (m.in. zbiory Bielińskich, Ciechanowskich, Fedorowiczów, Grużewskich, Platerów, Weyssenhoffów i in.). W początkach biblioteki Wróblewski był nie tylko jej właścicielem, lecz także kustoszem, później jednak, ze względu na zasobność zbiorów, biblioteka została przekazana w depozyt państwa polskiego. W 1926 bibliotekę upaństwowiono jako Państwową Bibliotekę im. Eustachego i Emilii Wróblewskich w Wilnie. Dla jej potrzeb rząd Rzeczypospolitej Polskiej zakupił pałac Tyszkiewiczów położony u zbiegu ul. Arsenalskiej (obecnie Tadeusza Wróblewskiego) i Zygmuntowskiej. W latach 1928-1929 pałac został przebudowany według projektu Stanisława Miecznikowskiego. Od 1930 w gmachu biblioteki mieścił się także Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej i Szkoła Nauk Politycznych. W 1931 w oparciu o prywatne zbiory jej długoletniego kustosza Ludwika Abramowicza przy bibliotece powstało Muzeum Ikonograficzne Wilna. W latach 1934-1939 dyrektorem biblioteki był Stefan Burhardt. W 1939 zbiory biblioteczne obejmowały co najmniej 163 000 woluminów, 35 000 rękopisów, kolekcje numizmatyczne i kartograficzne, galerię malarstwa polskiego i obcego. Po wkroczeniu litewskich wojsk okupacyjnych do Wilna (27 października 1939) Biblioteka Wróblewskich została zagarnięta przez Republikę Litewską. Razem z innymi polskimi bibliotekami (m.in. Biblioteką Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie liczącą prawie 77 000 woluminów) posłużyła Litwinom do utworzenia Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk. Nigdy żadna jej część nie została zwrócona państwu polskiemu.

     Biblioteka Ordynacji Zamoyskiej - założona w XVI wieku przez Jana Zamojskiego (z. Zamojski), który założył bibliotekę rodową i ufundował bibliotekę dla Akademii w Zamościu. Po zlikwidowaniu Akademii (1784) najcenniejszą część jej biblioteki włączono w skład biblioteki rodowej, którąpowiększył i scalił oraz przewiózł do Warszawy w 1811 roku S. Zamoyski. Zbiory biblioteki (głównie historia i literatura polska) liczyły przed wojną ok. 97 000 woluminów. Spłonęły prawie całkowicie w 1939 i 1944 roku. Ocalałe drobne fragmenty wcielono do Biblioteki Narodowej i do Archiwum Głównego Akt Dawnych.

Fot. Biblioteka Raczyńskich
Dodaj do ulubionych Dodaj do ulubionych     Poleć artykuł znajomemu Poleć znajomemu     Dodaj swój komentarz Dodaj komentarz
 

Wyślij e-mail rekomendujący ten artykuł

E-mail adresata
 
 
Słynne biblioteki (10)

Czytaj cały artykuł

 
Twoje Imię i Nazwisko
 
Twój E-mail
 
 

Dodaj swój komentarz do artykułu.
 
Komentarz
 
Autor
 
 
Wasze komentarze
Jeszcze nie skomentowano powyższego artykułu.
Wszystkie komentarze są własnością ich autorów. Autor ponosi pełną odpowiedzialność za treść wpisu. Jeżeli wynikną z tego konsekwencje prawne, redakcja może przekazać wszelkie informacje stronom zainteresowanym na temat danego użytkownika oraz pomóc w jego zlokalizowaniu.
Szukaj 
 
Twój Profil
Login
 
Hasło
 
 
Wpisz swój adres e-mail, który podałeś przy rejestracji.
E-mail
 
Szukamy Przyjaciół Książek
Jeśli jesteś zainteresowany współtworzeniem społeczności czytelniczej naszego portalu...
 
O firmie   Współpraca   Redakcja   Polityka prywatności   Kontakt
Copyright © 2020 Przeczytane Książki. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Projekt i realizacja L77